Yazmıştım. Çin küresel güneyi kazanmak için yapay zeka diplomasisi yürütüyor. Batı medyasında bu konuda pek çok siyasi, teknolojik, jeopolitik analizler yapılıyor. ‘Pekin, alternatif bir küresel düzen kurmak için şimdiye kadarki en iddialı teklifini yaptı‘ deniyor. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, analistlere göre, birçok gelişmekte olan alternatif bir küresel yapay zeka geliştirme vizyonu ortaya koydu.
* * *
Geçtiğimiz hafta Şanghay'da düzenlenen "Dünya Yapay Zekâ Konferansı"nda 29 üyeli yeni Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü'nün kuruluşu duyurulmuştu. Bu ABD liderliğindeki batınınkine alternatif bir küresel düzen kurma çabalarındaki en iddialı girişimlerden biri olarak niteleniyor. Çin Devlet Başkanı açılış konuşmasında "Bu, Çin'in küresel güneyin çağrısına cevap vermek için attığı önemli bir adım" demiş.
* * *
Aslında bu adımın öncesi olduğuna dikkat çekiliyor. ‘Çin'in Yapay Zekâ alanında jeopolitik liderliği ABD'den geri alma çabasının, birkaç yıl öncesine dayanıyor‘ deniyor. "Dijital İpek Yolu" gibi önceki girişimlere dayandığına dikkat çekiliyor. Çin, küresel yapay zeka benimsenmesi ve standart belirleme konusunda liderliği ele geçirmek, internetten bu yana en çığır açıcı teknolojilerden birini kontrol altına almak istiyordeniyor.
* * *
Bu mümkün mü? İmkansız denilebilir mi? Cevabı kolay değil... Bu program, yani ‘Dijital İpek Yolu‘ 2015'te duyurulmuş. Bu program, ülkelerin Çin'in bilgi birikimi ve ekipmanını kullanarak telekomünikasyon ağları, Yapay Zekâ yetenekleri, bulut bilişim, e-ticaret ve mobil ödeme sistemleri, gözetim, akıllı şehir ve diğer yüksek teknoloji alanlarında altyapı geliştirmelerine yardımcı olmayı amaçlıyor.
* * *
Bilinen bir gerçek. Çin, küresel liderliği hedefliyor. Bunu da Kuşak ve Yol altyapı programından güvenlik, yönetişim ve kalkınmayı kapsayan diğer girişimlere kadar çeşitli yollarla yapmaya çalışıyor. ‘Dijital İpek Yolu‘ projesiyle de Çinli şirketler yalnızca açık kaynak modeller aracılığıyla Yapay Zekâ‘yı yaygın kullanılabilir hale getirmekle kalmayacak, gelişmekte olan ülkelerde insanları bu teknolojiyi kullanması için eğitecek.
* * *
Bazı haberlere bakılırsa Çin'in Kuşak ve Yol programına dahil olan yaklaşık 150 ülkenin yaklaşık üçte birinin Dijital İpek Yolu'na katıldığı öne sürülüyor. Ne kadar doğru acaba? Teknolojik analizlere bakılırsa, asıl atılım, Ocak 2025'te yerli bir Çin şirketinin büyük dil arama motorlarında Amerikan egemenliğine meydan okuduğu "DeepSeek anı"olarak adlandırılan olayla gerçekleşti.
* * *
Yapay Zekâ‘nın Çin'in diğer ülkelere sunduğu değişik tekliflerin daha büyük bir parçası haline geldiği de tespit edilmiş. Çin, diğer ülkelerin Çin yapay zekasına bağımlılığını artırmak amacıyla geçen yıl Çin-ASEAN Ülkeleri Yapay Zekâ Uygulama İşbirliği Merkezi'ni de kurmuş. Bu merkezin yapay zeka altyapısı oluşturmaya, açık kaynak platformları sunmaya ve yetenek yetiştirmeye odaklanacağı işaret ediliyor.
* * *
Geçen haftaki konferansta da Çin, Afrika, Orta Doğu ve Latin Amerika kuruluşlarıyla da benzer merkezler açma sözü vermiş. Çin’in ulaşmak istediği şey, elbette, dünyanın büyük çoğunluğunun ABD teknolojisi yerine Çin teknolojisine bağımlı hale gelmesini sağlamak. ‘Böylece ABD liderliğindeki liberal dünya düzeninin değerleri yerine kendi değerlerini dayatma fırsatı bulacak ‘ deniyor.
* * *
The Asia Group'ta Ortak ve Dijital Uygulamalar Başkanı ve Fortune 500 şirketlerine jeopolitik konularda danışmanlık yapan George Chen ‘Yani Çin, gelişmekte olan ülkeler için birdenbire bir B planı sundu‘ demiş. Bence insanlığın şimdiye kadar yaratabileceği en güçlü teknoloji Yapay Zekâ şimdi tarihin en şiddetli jeopolitik rekabetinin de bir nesnesi oldu sanırım.
