Kriz nasıl çözüldü?

ABD'nin Grönland ihtilafındaki ani U dönüşü sürpriz oldu. ABD Başkanı Trump Grönland'da güç kullanımından vazgeçti, Avrupalı müttefiklerine cezalandırıcı gümrük vergilerini de kaldırdı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte Grönland krizini şimdilik nasıl çözdü? ABD Başkanı Trump ve NATO Genel Sekreteri Rutte hangi kilit noktalarda anlaştılar? Anlaşmayla ilgili neler biliniyor? Anlaşmanın detayları açıklanmadı.

Cevapsız pek çok soru var. Şu ana kadar sadece bazı küçük ayrıntılar biliniyor. Trump, internet platformu Truth Social'da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile Arktik'teki güvenlik konusunda "gelecekteki bir anlaşma için çerçeve" üzerinde anlaşmaya vardığını duyurdu. Ancak, bahsettiği "çerçeve" de belirsiz kaldı: Bilinen şey Grönland konusunda Danimarka ile müzakerelere odaklanılacak. Önümüzde zorlu müzakereler olması muhtemel.

Alman Frankfurter Allgemeine Zeitung gazetesi krizinin yatışmasını sağlayan görüşmelere katılanlardan beş kişiyle görüşmüş. Beş kişinin anonim kalması şartıyla verdikleri bilgiye göre, krizi çözmek için konu üç unsura indirilmiş. Birinci unsur: NATO içinde Kuzey Kutbu'ndaki güvenliği artırma. İkinci unsur: ABD'nin Grönland'daki mineral kaynaklarının araştırılması ve stratejik altyapı yatırımlarında söz sahibi olması.

Böylece Rusya ve Çin'in orada yer edinmesini engelleyen bir mekanizma. Üçüncü unsur: Danimarka ve ABD arasında Grönland'ın savunmasına ilişkin 1951 tarihli anlaşmanın gözden geçirilmesi. Üçüncü unsur en hassas olanıymış. Sonuçta, eğer ada bir gün Danimarka'dan bağımsızlığını kazanır ve ardından otomatik olarak NATO'dan ayrılırsa, Grönland'daki ABD varlığına ne olacak? sorusuna yoğun cevaplar aranmış...

ABD temsilcileri, üsler üzerindeki egemenliğin derhal ABD'ye devredilmesinde ısrar etmişler. Yalnızca mevcut Pittufik Uzay Üssü'nü değil, aynı zamanda planlanan ‘Altın Kubbe‘ füze savunma sistemi için diğer üslerin dahil edilmesi istemişler. Danimarka Grönland'ın tam bağımsızlığından sonra bile ABD'nin 1951 anlaşması kapsamındaki tüm haklarını koruyacağına dair sözleşmesel bir garanti verilmesini önermiş.

Ancak, Trump'ın temel talebi olan ABD'nin Grönland'a sahip olması gerektiği iddiasının anlaşmaya dahil edilmediği anlaşılıyor. Görünüşe göre Rutte, muhtemelen herkesi memnun edebilecek bir anlaşma taslağını başkana kabul ettirmeyi başarmış. Şimdi muhtemelen Münih Güvenlik Konferansı ile eş zamanlı olarak, NATO, ABD ve Danimarka/Grönland arasında üçlü müzakerelerin hızla başlaması bekleniyor.

NATO‘nun Kuzey Kutbu'ndaki varlığının kalıcı olarak artırılmasının öncelikli bir konu olduğu söyleniyor.  Avrupa Yüksek Müttefik Komutanı (SACEUR) Amerikalı dört yıldızlı general Alexus G. Grynkewich'in tek başına karar verebileceği bir gözetleme misyonunun yanı sıra, muhtemelen bir ABD subayının yöneteceği yeni bir Arktik komutanlığının kurulması planlanıyor. NATO Konseyi'nin onayını gerektirdiği için kararın Temmuz ayı başlarında Ankara'da yapılacak NATO zirvesinde alınabileceği söyleniyor.

Temmuz’a kadar Grönland'a ilişkin üçlü müzakerelerin de sonuçlanması bekleniyor. Kriz şimdilik çözülmüş gibi gözüküyor ama anlaşmanın sağlanamaması korkusu hala mevcut. Ve Trump'ın kendisine vaat edilenleri -ya da vaat edildiğini düşündüğü şeyleri- alamaması durumunda ne olacağı tamamen belirsizliğini koruyor. AB'de sadece temkinli bir rahatlama yaşandı. AB devlet ve hükümet başkanları Brüksel'de bu konuda özel bir zirve için hafta içinde bir araya gelecek. Ama bu krizin siyasi maliyetinin de önemsiz olması pek olası değil.