Travma, bireyi bedensel ve ruhsal anlamda sarsan, günlük akış içinde hiç beklenmedik bir anda insanın sınırlarını zorlayan ya da aşan, kişiye acı veren, inciten bir durum olarak tanımlanabilir. Bir başka ifadeyle travma, ölüme yakın deneyimlerdir. Çocuklarda travma; olayı kendi yaşamlarına ya da başkalarının yaşamlarına tehdit olarak algılamalarıyla oluşur. Tehdit ne kadar büyükse etkisi ve travmaya dönüşmesi de bir o kadar büyüktür.
Travmaya neden olabilecek olaylar
Aniden ortaya çıkan deprem, sel ve yangın; cinsel istismar, trafik kazası, sevdiği/bağlı olduğu bir yakınını kaybetme, vahşetlere tanıklık etme ve yakınlarının başına bunlar gibi kötü olayların geldiğini duymak, yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da travmaya neden olabilir. Travmadan etkilenen çocukların yaşamsal süreçlerinde ciddi bozulmalar görülebilir. Her çocuk farklı şekillerde travma tepkileri gösterir.
Çocukların travmaya nasıl bir tepki göstereceği birçok faktöre bağlıdır.
Çocuklar, travmatik olayları yaşadığında nasıl algıladıkları, nasıl yorumladıkları ve nasıl bir tepki oluşturacakları konusunda büyük ölçüde ebeveynlerini izlerler. Çocuklar ilk kez karşılaştıkları travmatik olaylar ile ilgili nasıl bir davranış kalıbı oluşturacağını bilemezler. Bu sebeple, çocukların travmayı algılamasındaki rolünüz oldukça önemlidir sevgili ebeveynler.
Çocuğun yaşı
Travmatik olayla ne kadar bağlantısının olduğu
Kişilik yapısı
Duygu düzenleme becerisi
Travmatik olaydan sonra çocuğun aldığı maddi-manevi destek
Travmatik olayın sıklığı ve süresi
Travmatik olayın insan eliyle mi yoksa doğal afet sonucu mu oluştuğu önemlidir. İnsan kaynaklı oluşan travmalar çocukları daha fazla zorlar ve etkiler.
Çocuklarda travma tepkileri
Uyku problemi
Yeme problemi
Sürekli olarak sinirlilik ve huzursuzluk hali
Öfke nöbetleri
İnatçı ağlamalar
Zor sakinleşme
Aşırı korku ve kaygı
Gelişim dönemine göre beklenen becerilerde yetersizlik. (Örneğin merak ve keşif davranışları)
Gelişimsel gecikme
Gerileme (yaşından daha küçük davranışlar sergileme: bebek gibi konuşma, parmak emme)
İletişim problemleri
Duygusal sorunlar
Ebeveynlerle aşırı yapışık ilişkinin gelişmesi
Ebeveynlere yönelik agresif davranışlar
Akademik gerileme
Öğrenme sorunları
Olay sonrası çocuğunuzda yukarıdaki belirtilerden biri ya da bir kaçını gözlemliyorsanız ve olayın üzerinden 6 ay geçmesine rağmen çocuğunuzda hala bu sorunlar varsa ya da çocuğunuz farklı davranmaya devam ediyorsa, mutlaka bir uzmana başvurmanız gerekir.
