Peru’nun Pasifik kıyısındaki Áspero, MÖ 3000 ile 1800 yılları arasında gelişen Karal uygarlığının önemli merkezlerinden biri. Uzun süre yalnızca bir balıkçı yerleşimi olarak değerlendirilen Áspero’da yapılan yeni araştırmalar, buranın çok daha karmaşık bir sosyal ve bilimsel yapıya sahip olduğunu gösteriyor.
Arkeologlar, yerleşimin J1 sektöründe, ana piramidal yapıların yakınında astronomik gözlemle bağlantılı olduğu düşünülen karmaşık bir mimari yapı ortaya çıkardı.
Deniz ve gökyüzü izleniyordu
Yapının konumu özellikle dikkat çekiyor. Buradan hem Pasifik kıyısı hem de Supe Vadisi’nin aşağı kesimleri geniş biçimde görülebiliyor. Araştırmacılar, bu stratejik konumun gökyüzündeki hareketlerin yanı sıra deniz ve çevredeki doğal değişimlerin takip edilmesine olanak sağlamış olabileceğini düşünüyor.
Karal araştırma ekibine göre astronomik gözlemler yalnızca dini amaç taşımıyor olabilir. Güneş ve Ay’ın hareketlerinin izlenmesi, balıkçılık, deniz ürünlerinin toplanması, tarımsal faaliyetler ve ticaretin zamanlamasında kullanılmış olabilir.
5 bin yıllık gözlem noktası
Karal uygarlığı, Amerika kıtasındaki en eski kentleşmiş toplumlar arasında kabul ediliyor. Yaklaşık 5 bin yıl önce büyük anıtsal yapılar, piramitler ve planlı yerleşimler kuran toplumun gelişmiş bir sosyal organizasyona sahip olduğu biliniyor.
Áspero ise bu sistemin denizle bağlantılı önemli merkezlerinden biriydi. Bölgede şimdiye kadar 25 mimari kompleks tespit edildi. Bulgular, kıyı topluluklarının And Dağları ve daha uzak bölgelerdeki topluluklarla alışveriş yaptığını gösteriyor.
Yeni yapı, bu ticaret ve üretim sisteminin arkasında yalnızca pratik bilgi değil, çevreyi ve gökyüzünü uzun süreli gözlemleyen bir bilgi birikimi bulunduğunu düşündürüyor.
Zamanı ölçtüler
Araştırmacılar için keşfin en heyecan verici taraflarından biri de burada yatıyor. Yaklaşık 5 bin yıl önce yaşayan insanlar, modern teleskoplara veya hassas ölçüm cihazlarına sahip olmadan Güneş, Ay, ufuk çizgisi ve mevsimsel değişimleri düzenli biçimde takip etmiş olabilir.
Bu gözlemler zaman içinde toplumsal bir bilgi sistemine dönüşmüş ve üretim faaliyetlerinin planlanmasına yardımcı olmuş olabilir.
Ancak arkeologlar önemli bir noktaya dikkat çekiyor: Yapının kesin olarak bir “gözlemevi” olduğunu söylemek için daha fazla kanıt gerekiyor. Şimdilik eldeki bulgular, astronomik gözlemle ilişkili özel bir kullanım ihtimalini güçlü biçimde ortaya koyuyor.
Yaklaşık 5 bin yıl önce Peru kıyılarında yaşayan insanların denizi, toprağı ve gökyüzünü aynı bilgi sisteminin parçaları olarak değerlendirmiş olması, Karal uygarlığının sanılandan çok daha gelişmiş bir dünyaya sahip olduğunu gösteriyor.
