Almanya’nın Saksonya-Anhalt eyaletindeki Goseck yakınlarında bulunan yapı, havadan çekilen görüntüler sayesinde 1991 yılında fark edildi. Arkeolojik kazılar ise kompleksin yaklaşık MÖ 4900 yıllarında, Neolitik dönemde inşa edildiğini ortaya koydu.
Yaklaşık 75 metre çapındaki dairesel yapı; iç içe hendekler, ahşap çitler ve girişlerden oluşuyor. Günümüzde ahşap bölümler ayakta olmasa da kazılarda ortaya çıkarılan direk yuvaları, yapının orijinal planının yeniden oluşturulmasını sağladı.
Güneşin hareketini izliyor
Goseck Çemberi’nin en dikkat çekici özelliği, iki ana girişinin kış gündönümünde güneşin doğduğu ve battığı yönlerle hizalanmış olması.
Bu ayrıntı, yapının yalnızca rastgele oluşturulmuş dairesel bir yerleşim olmadığını düşündürüyor. Yaklaşık 7 bin yıl önce yaşayan insanların yılın en kısa gününü belirlemek için güneşin ufuktaki hareketini düzenli biçimde takip etmiş olabileceği değerlendiriliyor.
Bu nedenle Goseck, bazı araştırmacılar tarafından Avrupa’nın en eski “güneş gözlemevlerinden” biri olarak tanımlanıyor. Ancak uzmanlar, yapının modern anlamda bir gözlemevi olarak kullanıldığını kesin biçimde söylemenin mümkün olmadığını da vurguluyor.
Sadece takvim değil
Kazılarda insan kalıntıları, hayvan kemikleri ve çeşitli seramik parçaları bulunması, Goseck’in yalnızca astronomik amaçlarla kullanılmadığını düşündürüyor.
Bazı araştırmacılar kompleksin dini törenler, kurban ritüelleri ve toplumsal buluşmalar için de kullanılmış olabileceğini belirtiyor. Özellikle insan kemiklerinin bulunduğu alanlar, yapının ritüel yönünün güçlü olabileceğine işaret ediyor.
Yani Goseck Çemberi’nin işlevi muhtemelen tek bir başlıkla açıklanamıyor. Güneşi izleyen bir takvim sistemi ile törensel bir alan aynı yapının içinde birleşmiş olabilir.
Stonehenge’den binlerce yıl önce
Goseck’in en dikkat çekici yönlerinden biri yaşı. Yapı, yaklaşık 7 bin yıl önce inşa edildi.
Bu tarih, İngiltere’deki Stonehenge kompleksinin ana aşamalarından binlerce yıl öncesine denk geliyor. Goseck’in ortaya çıkması, Avrupa’nın tarih öncesi toplumlarının astronomi ve mimari konusunda sanılandan çok daha erken dönemlerde sistematik bilgi geliştirdiğini gösteriyor.
Bugün yeniden düzenlenen ahşap direkler sayesinde ziyaretçiler, Neolitik insanların güneşin hareketini nasıl takip etmiş olabileceğini yerinde görebiliyor.
Goseck Çemberi’nin güneş hareketleriyle bağlantısı büyük ölçüde anlaşılmış olsa da yapının toplum içindeki tam işlevi hâlâ tartışılıyor.
Kimileri burayı eski bir takvim, kimileri dini tören merkezi, kimileri ise her iki işlevi birden taşıyan özel bir alan olarak değerlendiriyor.
